Verouderd verpleeghuisparadigma slaat terug
De nieuwe visie op verpleeghuizen is op zijn retour. Zo schrijven Wilfried van der Bles en Nicole Lucas in Trouw (2 juli 2009). Verpleeghuisartsen uit het Amsterdamse verpleeghuis Jan Bonga stapten op. Duidelijk voorbeelden dat een verouderd paradigma stuiptrekt. Tot steeds meer mensen begint het door te dringen, dat het jarenlang verplegen van ouderdom in een vervangend ziekenhuis een verloren strijd is en dat ook op hoge leeftijd het leven staat boven het uitstellen van de dood. Dat kan in kleinschaligheid, maar hoeft niet. Belevingsgericht en wonen, welzijn en zorg integrerend. Dat is nog niet evidence based. Dat kan ook niet. Een ontluikend paradigma moet zich eerst nog bewijzen. Maar heeft wel meer en betere antwoorden, ook op de vragen van het oude paradigma. Het nieuwe paradigma in de verpleegzorg heeft leven als uitgangspunt. Daar hoort medische ondersteuning bij. En het is meer. Veel meer.
Zoals de pyramide van Maslow aangeeft, is het leven bevredigender naarmate je in meer van de Maslow-lagen bent voorzien. Een draaglijke gezondheid zit onderin de Maslow pyramide. Zelfontwikkeling bovenin. Dat hoef en mag je de oudsten niet langer onthouden. Het Amerikaans Eden alternative neemt als vertrekpunt niet het repareren van ongezondheid, maar het omgaan met eenzaamheid, verveling en vertrouwelijkheid. Maslow lagen 3 en 4! Als remedie: empowerment: Maslow laag 5. Zelfs mensen die dementeren kunnen ten opzichte van hun beperking in enkele minuten iets leren en daar vreugde aan ontlenen. Door met een dier te spelen, iets te boetseren, aardappels te schillen, in de tuin te wroeten, of bloemen te schikken. Zelfs als mensen vergeetachtig zijn ontlenen zij vreugde aan een enkel moment dat zij (klein)kinderen of verzorgers uit hun ervaring kunnen vertellen. Iets kunnen betekenen voor anderen. Het Eden Alternative is vast niet de eindvorm van het nieuwe paradigma. Net zo min als Planetree. Maar zij bieden wel antwoorden op zingeving. Kleinschalig, belevingsgericht, welzijn en wonen boven zorg, zijn ook allemaal ontwikkelingen binnen het nieuwe paradigma. Use it or loose it. Het zet onze ouderen weer in het centrum. Als vertrekpunt. Met hun beperkingen. Erkent weer dat ook hun leven zin heeft. Zonder betutteling en door anderen opgedrongen zorg. Zonder medische en institutionele dominantie. Dat vinden de representanten van het verouderde paradigma lastig. Dan gaan ze foeteren op het nieuwe. Dat is altijd zo. Het betekent namelijk – en dat is wennen – een ondergeschikte rol voor medici en verplegenden. Ten dienste van de identiteit van de levende. De overeenkomst van de opstappende verpleeghuisartsen en onderzoekster Anne Mei The is dat ook zij meedoen met het populisme om aan te trappen tegen wat nu fout is, zonder visie op iets nieuws. Ook Anne Mei The vult het oude paradigma in door te beginnen met medische zorg en betutteling. Daarbovenop dat welzijn. En ja, dan wordt het duur. Ons gezamenlijke en internationale probleem is dat de zorg al onbetaalbaar is en steeds minder draagbaar. Dus vernieuwing vereist meer kwaliteit voor een lagere prijs. Het nieuwe paradigma biedt de antwoorden. En vraagt om verdere uitkristallisering. Werk daar aan mee. Zet leven boven zorg. Leven: zo zorgeloos mogelijk!
Plaats/Stem op NUjij.nl
Send a friend
Print artikel
4 reacties op “Verouderd verpleeghuisparadigma slaat terug”
Het bijdragen aan “zorgeloosheid” van betrokkenen is mijns inziens altijd al een doelstelling geweest van behandelaars en verzorgenden. Wat ontbreekt is erkenning van de beperkingen. Het ”lijden” tijdens het leven laat zich niet vermijden en is beperkt behandelbaar.
Al met al zou er daarom, met name bij de zorg aan en om ouderen, veel meer aandacht moeten zijn voor het leren accepteren van, en leren omgaan met de onvolmaaktheid en beperking van het eigen leven. Misschien weinig spectaculair en een lastige opgave in het licht en van huidige opvatting over “ maakbaarheid van het bestaan” en omvangrijke medische mogelijkheden, maar naar mijn stellige overtuiging onvermijdelijk als we de zorg willen afstemmen op een “zorgeloos” bestaan binnen de mogelijkheden die het leven de individuele mens in zijn specifieke situatie te bieden heeft.
Zorgeloosheid? Ik ken geen oudere client of bewoner die vraagt om zorgeloosheid. Het is juist de overmatige erkenning van de beperkingen – “het zijn doodzieke mensen hier” (= uitspraak van een verpleeghuisarts), die maakt dat dat medisch model niet losgelaten wordt. Mensen zijn allereerst en bovenal ménsen, mensen die zoals alle mensen moeten wónen, eten, slapen, sociale contacten hebben, bijdragen aan, etc. Daarna pas hebben ze ook beperkingen. Waar zeker aandacht voor moet zijn, maar niet eerst. Geen verpleeghuisbewoner (hier spreekt 30 jaar ervaring) die mij ooit gezegd heeft dat hij/zij zonder zorgen wilde zijn. Geen bewoner die zichzelf een patient noemt ook. Eerst mens. Bakker, directeur, kok, onderwijzer, nooit: demente bejaarde, cva-patient, korsakowlijder. Ik ga met Mauk hierboven: een plaats in het leven, zo mogelijk in de maatschappij, zorgen voor de medebewoners, de was wegbrengen, boodschappen doen, piano spelen, de vergadering voorzitten, whatever.
Wat er nog nodig is in deze paradigmachange is het aanleren door zorgmedewerkers om uit hun beschermende (lees:betuttelende) zorgersrol te stappen en de regie waar maar enigszins mogelijk bij de oudere te laten. Dan staat de vaat maar scheef in de kast, dan zit de broek maar niet recht, dan douchen we toch gewoon om middernacht, dan douchen we toch gewoon elke dag (hoezo een keer per week douchen?), ga zo maar door. Bij elke bewoner/client weer anders en dat alles passend binnen de uren die beschikbaar zijn binnen de ZZP’s. Dat is een uitdagende rekensom en vergt enorm veel improvisatietalent en onderhandelingsvaardigheden. Dáár moeten medewerkers in geschoold worden, met een basisattitude van waaruit de zelfregie van de client een logisch uitgangspunt is. Dus níet ‘de client staat bij ons centraal’-maar wij bepalen waar het centrum is. Ook níet: hoeveel mensen wonen in dit huis? “Wij zitten hier met zes” (Wát zeg je? Wij = personeel, zitten? doe je in de gevangenis, met zes? honden? koeien?) Allemaal mensen met het hart op de juiste plek, maar zo gehospitaliseerd als ‘de neten’.
Daar wil ik iets aan doen! (al 35 jaar)
Mauk en Anna, ik ben het helemaal met jullie eens – goed om jullie nu samen hier tegen te komen, trouwens!
Vele zorgenden ‘aan het bed’ staan wel degelijk open voor verandering. Als ze de kans krijgen om een beetje afstand te nemen van de dagelijkse strakke tijdschema’s om eens rustig naar de situatie te kijken en erover te praten, denken ze er net zo over. Dit weet ik uit ervaring en na diverse onderzoeken in verschillende organisaties (zodra de objectieve resultaten bekend werden kwamen er duizenden smoesjes om er niets mee te hoeven doen).
Het is over het algemeen de gevestigde orde (artsen, managementteams, directies, raden van bestuur – maar vooral de vaak verschrikkelijk ouderwetse raden van toezicht) die de status quo handhaven en noch hun clienten, noch hun medewerkers echt serieus nemen – dat pluche zit kennelijk lekker! Of het plakt, natuurlijk!
Wat is ervoor nodig om nu eindelijk die broodnodige cultuurverandering in de zorg voor elkaar te krijgen?
Intussen hoop en bid ik dat mijn naasten en ikzelf voorlopig de noodzaak van opname bespaard blijft!
Beste allen,
een zoals gewoonlijk verwarrende opsomming van symptomen, zonder te kijken naar de werkelijke oorzaak.
Om te beginnen het fout citeren van Maslow: de lagere lagen van zijn pyramide zijn een NOODZAKELIJKE voorwaarde voor de hogere. Geen zelfactualisatie zonder dak boven je hoofd.
Dus eerst een zo goed mogelijke gezondheid en dan lekker aardappels schillen of boetseren of contacten.
Het medisch paradigma “Zorgen voor een goede gezondheid en preventie van onnodig lijden” is daarom zo slecht nog niet. Houdt het belevingsgerichte zorg tegen? Van geen kanten.
Dus gewoon polyparadigmatisch denken over hoe het een te doen en tegelijk het ander te realiseren.
Niet medische zorg tot het bittere einde, maar in overeenstemming met de kwaliteit en geschatte duur van het leven.
Uiteindelijk is het geld altijd de bottom-line.
Zijn we bereid te betalen voor een fatsoenlijke zorg voor ouderen, waarin alle niveaus van Maslow de ruimte krijgen? Nee, want het wordt onbetaalbaar, zeggen de politiek en de Telegraaf.
Dus moet het goedkoper en gaat de zorg weer onder het financiele juk door. ZZP’s heet het nu, maar het is herverdelen van armoede en verhogen van de administratieve druk.
DE oplossing weet ik ook niet, maar de schuld geven aan de gevestigde orde of roepen dat de dokter weg moet of dat de verzorgenden de oplossing in handen hebben, het slaat allemaal nergens op.
Om uit te komen met je geld, zul je de logistiek optimaal moeten regelen, alle activiteiten die niet direct van invloed zijn op welzijn en gezondheid van de client tot het minimum moeten beperken. Dus minder administratieve druk, minder overleg, minder certificaten, maar tijd vrij maken om te luisteren naar de klant en de medewerker op de vloer EN daarmee aan het werk gaan.